Podstawowe zasady obchodzenia się z nożem
Nóż to jedno z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych narzędzi człowieka, trudno wręcz sobie wyobrazić jego brak w codzienności, nie mówiąc już o myślistwie czy survivalu. Jednak aby praca nożem była bezpieczna i efektywna a żywot narzędzia możliwie bezawaryjny i długi warto przyswoić sobie kilka podstawowych, niestety często lekceważonych, zasad.
I. Zasady bezpieczeństwa
- Nie obciążaj celowo głowni otwartego noża składanego w kierunku składania! Blokada chroni palce dłoni przed przypadkowym złożeniem się noża podczas pracy, może jednak zawieść w przypadku świadomego nadużycia. Grozi to poważnym zranieniem a nawet utratą palców!
- Pracując nożem z użyciem większej siły, pamiętaj aby zarówno czubek jak i krawędź tnąca były skierowane na zewnątrz twojego ciała oraz z dala od osób postronnych. Zapobiegnie to wypadkowi w sytuacji zerwania lub ześlizgnięcia się ostrza z ciętego materiału.
- Wycierając głownię noża, rób to zawsze od strony nienaostrzonej, gdyż materiał szmatki może ulec przecięciu a dłoń zostanie poważnie zraniona. W przypadku głowni obosiecznych należy zachować szczególną ostrożność.
II. Konserwacja
Głownia
Głownie noży z wysokowęglowych stali narzędziowych i sprężynowych (Carbon V, SK5, A2, D2, M2, O1, 1095, 1085, 1055, 50 HS itp.) mogą rdzewieć pod wpływem wody, soku warzyw i owoców, wilgoci oraz potu, dlatego należy je po każdym użyciu wytrzeć do sucha. Po zakończeniu pracy warto przetrzeć taką głownię szmatką nasączoną olejem do broni lub preparatem odrdzewiającym na bazie oleju. Stale nierdzewne o średniej odporności na korozję typu 154CM, ATS34, VG10 itp. rdzewieją tylko w bardzo agresywnym środowisku i wymagają jedynie sporadycznej konserwacji w postaci przetarcia raz na parę miesięcy szmatką nasączoną olejem lub preparatem odrdzewiającym na bazie oleju. Stale nierdzewne o bardzo wysokiej odporności na korozję typu S30V, 440C, 440B, 440A, Aus6, Aus8, 420 itp. praktycznie nie wymagają żadnej konserwacji.
Mechanika
Należy dbać, aby elementy blokujące głownię noża składanego nie były zanieczyszczone pyłem, nitkami, włosami ani resztkami ciętych materiałów - w przeciwnym razie blokada może nie trzymać wystarczająco pewnie lub w ogóle nie zadziałać. Zazwyczaj wystarczy przepłukać mechanizm pod strumieniem ciepłej wody, następnie wysuszyć. W przypadku większych zanieczyszczeń - np. sierści zlepionej krwią - trzeba usunąć brud za pomocą szczotki lub kawałka drutu. Bardziej skomplikowane lub trudnodostępne mechanizmy czyścimy sprężonym powietrzem.
Nie zaleca się stosowania większych ilości środków smarujących na części ruchome noża składanego, ponieważ stanie się to przyczyną przylepiania pyłu i brudu, a smar na blokadzie zmniejsza jej pewność trzymania. Wystarczy jedna kropla lekkiej oliwki do broni w okolicach osi obrotu głowni. Po kilku otwarciach/zamknięciach usunąć szmatką nadmiar środka smarującego.
Rękojeść
Rękojeści drewniane oraz ze sprasowanych pasków skóry wraz z wycieraniem się swej powierzchni tracą pierwotną odporność na działanie wody i wilgoci, warto je więc od czasu do czasu osuszyć i zakonserwować oliwką lub specjalnym woskiem. Rękojeści z rogu, micarty, stali nierdzewnej, z tworzyw sztucznych formowanych metodą wtryskową oraz z laminatów typu G10 czy CarbonFiber praktycznie nie wymagają żadnych zabiegów konserwacyjnych.
Pochwa
Pochwy skórzane należy chronić przed wodą i wilgocią, a w przypadku mocnego zamoczenia osuszyć i zakonserwować. Pochwy Cordury oraz innych tkanin nylonowcyh są odporne na działanie wody i wilgoci, mogą jedynie strzępić się w kontakcie z ostrymi przedmiotami - w takim wypadku miejsce uszkodzenia pochwy delikatnie przypalamy zapalniczką lub zgrzewamy postrzępione włókna nylonowe rozgrzanym kawałkiem metalu. Pochwy z Kydeks'u, Concealex'u, Secure-ex'u, ABS i innych twardych tworzyw sztucznych nie wymagają żadnych zabiegów konserwacyjnych - warto je jednak od czasu do czasu wypłukać pod bieżącą wodą i wysuszyć, ponieważ drobiny piasku zawarte w brudzie i pyle, jaki osadza się w pochwie, mogą porysować, a nawet stępić głownię noża.
III. Ostrzenie
Nie należy ostrzyć noża na wysokoobrotowych tarczach ściernych, gdyż doprowadzi to do rozhartowania stali a tym samym do utraty takich jej właściwości jak twardość i odporność na ścieranie. Do ostrzenia noży służą przeznaczone do tego ostrzarki, które można podzielić na:
1. Wymuszające stały kąt ostrzenia np: Ka-Bar Redi-Edge, Lansky Easy Grip, Gerber Pocket Sharpener, czy większe zestawy takie jak firmy Lansky czy Spyderco Tri-Angle.
2. Wymagające utrzymania kąta ostrzenia przez rękę ostrzącego. Mają one postać płaskich kamieni oraz okrągłych prętów. Te ostatnie polecane są szczególnie do głowni o profilu recurve i kukri, gdyż płaska powierzchnia osełki nie uchwyci wklęsłej części ich ostrzy. Dla większości noży optymalny kąt ostrzenia wynosi około 20 stopni na stronę.
IV. Zasady użytkowania
- Nóż to narzędzie przeznaczone przede wszystkim do cięcia. Używanie noża do podważania, jako łomu, tudzież jako otwieracza do puszek grozi jego nieodwracalnym uszkodzeniem nie objętym rękojmią ani gwarancją producenta.
- Nie rozkręcaj samodzielnie noża składanego! Niektóre noże wymagają bardzo precyzyjnego spasowania układu głownia-blokada, w związku z czym niedokładne złożenie mechanizmu blokującego w warunkach domowych skutkować może niebezpieczeństwem niekontrolowanego złożenia się noża podczas pracy. Ponadto większość producentów zastrzega, iż samodzielne rozkręcenie noża będzie traktowane jako nieautoryzowana naprawa, co jest równoznaczne z utratą gwarancji.
- Do rzucania najlepiej używać tylko przeznaczonych do tego modeli noży. Rzucanie innymi nożami, a zwłaszcza nożami składanymi, może doprowadzić do ich poważnego, zwykle nieodwracalnego uszkodzenia, nie objętego rękojmią ani gwarancją producenta.
- Unikaj krojenia na ceramicznym bądź stalowym podłożu, gdyż spowoduje to gwałtowny spadek ostrości, najczęściej nieadekwatny do pracy jaką chcieliśmy wykonać.
- Staraj się nie doprowadzać do poważnego stępienia noża. Mocno zdeformowana lub wyszczerbiona krawędź tnąca wymaga znacznie więcej pracy i zebrania znacznie większej warstwy stali niż regularne podostrzanie noża na drobnoziarnistej osełce.
Bartosz Brycki